El Freni (Park Freni) Sistemi
El freni, park freni veya acil fren olarak bilinen sistem, aracın park halinde sabit durmasını sağlar. Ayrıca, ana fren sistemi arızalandığında yedek fren olarak da kullanılabilir.
El Freni Tipleri
1. Mekanik El Freni (Geleneksel):
- Orta konsol üzerinde kol veya ön panelde çektirme
- Çelik tel ile arka tekerleklere mekanik bağlantı
- En yaygın tip
- Bakım ve ayar gerektirir
2. Ayak Park Freni:
- Sol ayak pedal ile aktive edilir
- Amerikan araçlarında yaygın
- Mekanik çalışma prensibi aynı
3. Elektronik Park Freni (EPB):
- Düğme ile aktive edilir
- Elektrik motorları ile frenleri sıkar
- Otomatik serbest bırakma
- Bakım gerektirmez (ancak arıza pahalı)
El Freni Ayar Zamanı Belirtileri
1. Aşırı Klik Sayısı: El freni kolu 8+ klik (normal 5-7) çekiliyorsa, ayar gerekir.
2. Tutma Gücü Zayıf: El freni çekiliyken, araç hafif eğimde kayarsa, ayar şart.
3. Kol Serbestliği: El freni kolu çekilmediğinde gevşek ve titreşiyorsa.
4. Muayene Öncesi: Fren test cihazı ile el freni gücü yetersiz çıkmışsa.
El Freni Ayarı Nasıl Yapılır?
Gerekli Araçlar
- Kriko ve güvenlik sehpası
- Anahtar seti (10-13 mm)
- El feneri
- WD-40 veya yağlayıcı sprey
Adım 1: Hazırlık
- Araç düz zeminde park edilir
- El freni tam serbest bırakılır
- Arka kısmı kaldırılır (güvenlik sehpası kullanın)
- Arka tekerlekler sökülür (opsiyonel, erişim için)
Adım 2: Ayar Noktası Bulma
El freni ayar noktaları araç modeline göre değişir:
- Tip 1: Orta konsol içinde, el freni kolu tabanı
- Tip 2: Arka tekerlek yanında, kampana üzerinde
- Tip 3: Araç altında, orta kısımda (equalizer)
Adım 3: Ayar İşlemi
Orta Konsol Ayarı (En Yaygın):
- El freni kolu etrafındaki plastik körüğü çıkarın
- Ayar somununu göreceksiniz
- Somunu saat yönünde çevirin (sıkılaştırma)
- 3-4 tur çevirin
- El freni kolunu çekin, klik sayısını test edin
- 5-7 klikte sıkı tutuyorsa, ideal
- Hala gevşekse, biraz daha sıkın
Kampana Üzerinde Ayar:
- Kampana üzerindeki ayar deliğini bulun
- Tornavida ile içerideki dişli çarkı döndürün
- Tekerlek ağır dönene kadar ayarlayın
- Sonra 2-3 diş geri gevşetin (serbestlik için)
Adım 4: Test
- El freni kolunu çekin, 5-7 klikte sıkmalı
- Arka tekerlekleri elle döndürmeye çalışın (havadayken), kilitli olmalı
- El freni serbest, tekerlekler serbestçe dönmeli
- Aracı indirin, eğimli yolda test edin
El Freni Teli Değişimi
El freni teli zamanla paslanır, açılır veya kopar. Değişim işlemi:
- Eski tel serbest bırakılır (ayar somunu gevşetilir)
- Tel, kaliper veya kampanadan sökülür
- Yeni tel, aynı rotadan geçirilir
- Her iki uçta bağlantılar yapılır
- Ayar somunu ile gerginlik sağlanır
El Freni Teli Fiyatı: 300-800 TL (tek taraf), işçilik dahil 600-1500 TL.
El Freni Balata Aşınması
Bazı araçlarda, el freni balatası (pabuçu) ana fren balatasından bağımsızdır. Disk fren araçlarda, kaliper içinde küçük el freni mekanizması olabilir.
El Freni Balata Kontrolü
- Kampana çıkarılır, pabuç kalınlığı ölçülür
- Minimum 2 mm olmalı
- Aşınmışsa, pabuç takımı değiştirilir
- Kampana iç yüzeyi kontrol edilir (tornalama gerekebilir)
Elektronik Park Freni (EPB) Bakımı
EPB sistemli araçlarda, mekanik ayar yoktur. Ancak:
- Fren balata değişiminde, EPB service mode'a alınmalı
- OBD cihazı ile pistonlar geri çekilir
- Balata değişimi sonrası, kalibrasyon yapılır
- EPB motoru arızası: 2000-5000 TL
Muayenede El Freni Testi
Fren test cihazı ile el freni performansı ölçülür:
- El freni çekilir
- Arka tekerlekler test cihazı silindirlerinde
- Silindir dönmeye çalışır, fren gücü ölçülür
- Toplam el freni gücü, araç ağırlığının minimum %16'sı olmalı
Örnek: 1500 kg araç için minimum 240 kgf el freni gücü gerekir.
Sonuç: El Freni İhmal Edilmemeli
El freni ayarı basit ama önemli bir işlemdir. Düzenli kontrol ve ayar, güvenliğinizi artırır. Muayene öncesi fren testi, el freni performansını da kapsar. Profesyonel servis, hızlı ve güvenilir ayar yapar.